السيد محمد حسين الطهراني
73
معاد شناسى (فارسى)
سعيد حِميَرى در « شمس العلوم » . و مَقريزى در « خُطَط » بحث مفصّلى در اين موضوع نموده كه از مجموعش استفاده مىشود كه : اوّلًا لقب ذو القرنين به بسيارى از ملوك حِمير اطلاق ميشده است ، و ثانياً آن ذوالقرنين اوّل كه سدّ يأجوج و مأجوج را بنا كرده است قبل از إسكندر مقدونى به چندين قرن بوده است . و ليكن در كلام او دو اشكال است : يكى آنكه موضع سدّى كه تُبّع حِميرى بنا كرد كجاست ؟ و دوّم اينكه اين امّت مُفسد فى الارض كه يأجوج و مأجوج هستند كيانند كه ملوك حمير براى دفع آنان سدّ بنا كرده اند ؟ آيا اين سدّ در يمن و اطراف آن بنا شده مثل سدّ مآرِب ؟ اين صحيح نيست ، چون سدّ مآرب براى جمعآورى آب ساخته شده ، نه براى دفع دشمن . و ديگر آنكه در سدّ مآرب قطعات آهن و مس گداخته به كار نرفته است . و سوّم آنكه اطراف تُبّع از حِمير ، أمثال قبط و آشور و كلدان از اهل تمدّن بودهاند نه از قبائل وحشى كه نياز به سدّ داشته باشند . نظريّهء علّامهء شهرستانى دربارهء ذو القرنين و علّامه سيّد هبة الدّين شهرستانى در تأييد اين گفتار فرموده است : ذو القرنين كه در قرآن مجيد آمده است به چندين قرن قبل از إسكندر مقدونى منتهى مىشود . و او يكى از پادشاهان صالح از تبابعهء أذواء يمن بوده ، و عادت طائفهاى از آنان اين بوده است كه خود را به لقب « ذى » مُسمّى كنند مثل ذى همدان ، ذى غمدان ، ذى المَنار ،